150 lat temu, 22 stycznia 1863 roku rozpoczęło się Powstanie Styczniowe, największy zryw narodowo-wyzwoleńczy przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Pomimo klęski militarnej, umocniło ono polską świadomość narodową, miało także wpływ na dążenia niepodległościowe następnych pokoleń Polaków.

Powstanie zostało ogłoszone manifestem 22 stycznia 1863 wydanym, w Warszawie, przez Tymczasowy Rząd Narodowy. Bezpośrednią przyczyną wybuchu był narastający rosyjski terror wobec polskiego biernego oporu i ogłoszenie poboru do armii carskiej – branki.
Powstanie Styczniowe było największym polskim powstaniem narodowym, spotkało się z poparciem międzynarodowej opinii 
publicznej. Miało charakter wojny partyzanckiej, w której stoczono ok. 1300 bitew i potyczek. Mimo początkowych sukcesów,
zakończyło się klęską powstańców, z których kilkadziesiąt tysięcy zostało zabitych w walkach, blisko 1 tys. straconych,
ok. 38 tys. skazanych na katorgę lub zesłanych na Syberię. Około 10 tysięcy osób wyemigrowało.

Fotografia przedstawia Schronisko dla weteranów Powstania Styczniowego w Krakowie.
Siedzą od lewej: Jan Nożyczkowski, Józef Nowak, Tomasz Pawłowski, Karol Humowiecki, stoi Walenty Będkowski, styczeń 1932 roku (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 1-P-1433-1)

Oto rozkaz Józefa Piłsudskiego, ogłoszony w 1919 roku, z okazji rocznicy Powstania.

"Żołnierze!

Pięćdziesiąt lat temu ojcowie nasi rozpoczęli walkę o niepodległość Ojczyzny. Szli nie w lśniących mundurach, lecz w łachmanach i boso, nie w przepychu techniki, lecz z strzelbami myśliwskimi i kosami na armaty i karabiny. Prowadzili wojnę rok cały, pozostając, jako żołnierze, niedoścignionym ideałem zapału, ofiarności i trwania w nierównej walce, w warunkach fizycznych jak najcięższych.
Przegrali wojnę i po ich klęsce niewola wciskać się poczęła do dusz polskich, czyniąc z Polaków nie niewolników z musu, lecz nieledwie z własnej chęci, szukających poprawy losu przez protekcję u swych panów rozbiorców i w ogóle obcych. Jako żołnierze i obrońcy Ojczyzny, zostali w Polsce usunięci przez swych współczesnych gdzieś w kąt daleki, jako rzecz, o której zapomnieć należy.

Dla nas, żołnierzy wolnej Polski, powstańcy 1863 r. są i pozostaną ostatnimi żołnierzami Polski, walczącej o swą swobodę, pozostaną wzorem wielu cnót żołnierskich, które naśladować będziemy.
Dla uczczenia ich i upamiętnienia 1863 r. w szeregach armii polskiej, wydałem rozkaz zaliczenia do szeregów wojska wszystkich weteranów 1863 r. z prawem noszenia munduru wojsk polskich w dni uroczyste. Witam ich tym rozkazem, jako naszych Ojców i Kolegów.

Rozkaz przeczytać przed frontem kompanij, szwadronów, bateryj i zakładów.

Belweder, dnia 21 stycznia 1919 r.

Wódz Naczelny
Józef Piłsudski"

Warto zajrzeć na poniższe strony:

Powstanie Styczniowe – serwis Narodowego Centrum Kultury
"Kronika Powstania Styczniowego" – audycje Polskiego Radia

Program obchodów rocznicowych – portal "Magiczny Kraków"
Informacja o obchodach ogólnopolskich – strona gazety "Rzeczpospolita"