„Dziękujemy za wolność” ludziom Solidarności i opozycji

W 38 rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych, która jest symboliczną datą powstania wielkiego ruchu społecznego „SOLIDARNOŚĆ”, a także na zakończenie obchodów 30. rocznicy wydarzeń w Nowej Hucie, nazwanych„Wiosną Solidarności ‘88”, Stowarzyszenie Sieć Solidarności zorganizowało uroczystość wręczenia Medali „Dziękujemy za wolność”, w Nowohuckim Centrum Kultury, w dniu 31 sierpnia 2018 roku.

W siedemnastej edycji Medalu „Dziękujemy za wolność” uhonorowanych zostało trzydzieści siedem osób, głównie hutników - działaczy nowohuckiej Solidarności, ale także ludzi, którzy w latach ’80 ub. wieku udzielali im ogromnego wsparcia i pomocy.

Spotkanie prowadził kol. Jakub Kosiniak. Przywitał osoby, które będą uhonorowane medalem, przybyłych działaczy Solidarności i opozycji oraz licznie przybyłych gości.Podczas uroczystości obecni byli senator Jerzy Fedorowicz, poseł Bogusław Sonik, wiceprzewodniczący Sejmiku Małopolskiego Kazimierz Barczyk, wybitni działacze Solidarności a równocześnie przywódcy podziemnych władz małopolskiej Solidarności (RKW/RKS) : Jan Ciesielski, Tadeusz Syryjczyk, Jerzy Zdrada. Gospodarz NCK, dyr. Zbigniew Grzyb odczytał list prezydenta m. Krakowa prof. Jacka Majchrowskiego, skierowany do Prezesa Sieci Solidarności, natomiast prowadzący odczytał list Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jana J. Kasprzyka. Odśpiewaliśmy hymn państwowy.

Specjalne wystąpienie miał dr. Michał Wenklar z oddziału krakowskiego Instytutu Pamięci Narodowej, który mówił o znaczeniu porozumień sierpniowych, o powstaniu Solidarności, porównując z podobną wielką falą odnowy z 1956 roku, mówił że obydwie zostały stłumione, chociaż różnymi metodami, ale Solidarność się odrodziła i wielka w tym zasługa, między innymi ludzi, którzy dzisiaj będą odznaczeni medalem „Dziękujemy za wolność”. To dzięki nim możemy żyć w wolnej Polsce.

Idea „Medalu Dziękujemy za wolność”, mówił Prezes Sieci Solidarności Edward E. Nowak, „narodziła się w środowisku hutniczej Solidarności, dlatego Medal nie jest wykonany z brązu srebra czy złota ale z stali. W centralnym miejscu Medalu pochód ludzi, to postacie hutników z terenu kombinatu Huta Sendzimira w Nowej Hucie, podczas strajku wiosną 1988 roku. Medal „Dziękujemy za wolność” stanowi symboliczny wyraz koleżeńskiej wdzięczności wobec osób, za wybitne zasługi dla wolności, niepodległości, demokratycznej i samorządnej Rzeczpospolitej Polskiej. Poza Medalem, ustanowiono także Plakietę nagrobną, którą można umieszczać na nagrobku, za zgodą rodziny. Wydana będzie także miniatura Medalu. Autorem projektu jest Jacek Maria Stokłosa © Stowarzyszenie Sieć Solidarności. Do chwili obecnej przyznano 630 Medali „Dziękujemy za wolność”.

Dla bardzo licznie zgromadzonych na uroczystości osób, a szczególnie najmłodszych to nauka najnowszej historii Polski, pisanej życiorysami ich rodziców, dziadków i babć, cioć i wujków, najbliższych.

Godzi się podkreślić, że idea Medalu jest od początku wspierana przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego a patronem obecnej uroczystości jest prezydent miasta Krakowa prof. Jacek Majchrowski,


W pierwszej i drugiej turze wręczania medali towarzyszył działacz nowohuckiej i małopolskiej Solidarności kol. Jan Ciesielski.

Kapituła postanowiła przyznać Medale „Dziękujemy za wolność” XVII edycji, osobom wyróżniającym się swoją postawą i działalnością w Solidarności Huty Tadeusza Sendzimira (b. Huta im. Lenina - HiL) w latach ’80 ub. wieku, członkom Komisji Robotniczej Hutników, komisji zakładowych i wydziałowych, członkom Tajnej Komisji Robotniczej Hutników, powołanym strukturom podziemnym jak Społeczny Fundusz Pomocy Pracowniczej, członkom komitetów strajkowych w grudniu 1981 roku oraz strajku wiosennego i sierpniowego 1988 roku, tworzonym spontanicznie komitetom założycielskim, członkom Komitetu Organizacyjnego utworzonego 17.05.1988 r,, który doprowadził do II Walnego Zgromadzenia KRH NSZZ „Solidarność” w dniach 28-29.04.1989 roku, odtwarzając w znaczonym stopniu struktury oraz członkostwo, ale także ludziom którzy działali w Duszpasterstwie Hutników czy Wikariacie Solidarności w Mistrzejowicach, ścisłe współpracującym z Solidarnością hutniczą.

Medale zostały przyznane następującym osobom: Witold BAWOLSKI, śp. Marek DOMAGAŁA, Marek JANICZAK, Władysław JANUSZ , Marian KANIA, Henryk KAZIMIERSKI, śp. Zbigniew KOWALIK odbierał syn Wojciech Grzywacz (wspomniano także o żonie Liliannie Miennickiej-Kowalik , także działaczce „Solidarności’ w Desa Kraków,Kazimierz KRASZEWSKI, Marek KRZEMIŃSKI, Jerzy KUC.

W drugiej turze:Andrzej MARCINIAK, który odebrał także medal dla Edwarda NOWICKIEGO, Halina NOWAK, Tadeusz PIOTROWSKI, Lech STACHURA.

Solidarność hutnicza była bardzo aktywnie wspierana, przez organizacje oraz wielu wspaniałych ludzi. Mamy w pamięci przyjazd około 300 studentów na strajk grudniowy 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego oraz ich ofiarną postawę i pracę podczas tych dramatycznych wydarzeń. Podczas lat stanu wojennego i po jego formalnym zniesieniu, na rzecz huty działali drukarze, kolporterzy, ludzie służby zdrowia, kultury, oświaty, i inni.Szczególnego wsparcia hutnicy doznali podczas strajku 26.04- 4/5 maja 1988 r. oraz podczas wydarzeń po nich następujących. Pamiętamy organizujących demonstracje poparcia, protesty na rusztowaniach, rozdawane ulotki i bibułę, wpłacane pieniądze i dary na pomoc dla poszkodowanych i represjonowanych. Ludziom, którzy wówczas wykazali się wspaniałą postawą i odwagą należą się z słowa podziękowania. Naszą wdzięczność w postaci Medalu „Dziękujemy za wolność”, w XVII edycji, wyrażamy wobec następujących naszych przyjaciół”: Paweł GRAŚ , nieżyjąca Maria de HERNANDEZ PALUCH (medal odebrała siostraIrena Słomka),Jan KAIM, śp. Wiktor SZCZYPIŃSKI dla którego medal i plakietę nagrobną odebrał syn Tomasz Szczypiński.

Po dwóch turach Zbigniew Grzyb (dyrektor NCK) wykonał brawuro „Mury”. Natychmiast chórek stworzyliniektórzy z uczestników a publiczność podchwyciła ten nieformalny hymn tamtych lat.

Podczas strajku 1988 roku nazwanego ‘WIOSNA SOLIDARNOŚCI” wiele wydawnictw wspierało nas informacyjnie. Pismo SOLIDARNOŚĆ HUTNIKÓW”, codziennie kolportowało tzw. wydanie strajkowe , drukowano „Hutnika strajkowego”, Porozumienie Prasowe „Solidarność Zwycięży” wydawało biuletyn strajkowy oraz plakaty itp. wydawnictwaa całość koordynowałMarian Stachniuk, obecny wiceprezes Sieci Solidarności, działacze KPN podczas strajku wydawali przez cały czas komunikaty i informacje strajkowe. To tylko niektórzy, spośród tych, których powinniśmy wymienić.Niektórzy już zostali uhonorowani Medalem, do niektórych osób nie udało nam się dotychczas dotrzeć, inne pozostają nieznane.W niniejszej edycji uhonorowaliśmy Medalem „Dziękujemy za wolność” następujące osoby:

Jacek HAMELA, Krzysztof KORNAŚ, Zdzisław KUZAR, Dariusz LEŚNIAK, bracia Janusz MARKIEWICZ orazPaweł MARKIEWICZ , Jacek MĄDRY, Jacek NEUMANN, Andrzej OCZKOŚ, Jacek PŁAZA, Jerzy SZMID. Medale wręczali Tadeusz Syryjczyk i Edward E. Nowak.

Medal „Dziękujemy za wolność” jest przyznawany, nade wszystko na wniosek osób medal już posiadający. Wyraża się w ten sposób koleżeństwo, ale także najlepiej rozumiana solidarność. Ten sposób jest także wyrazem pamięci.

Przystąpiliśmy do wręczania medali czwartej tury a do wręczania zaproszeni zostali koledzy Jerzy Zdrada oraz Leszek Dulba.Rozpoczęliśmy od zejścia do 90 letniej koleżanki Marii CIEŚLAWSKIEJ, oraz Stefana PATYKA, który przybył, pomimo poważnej choroby. A następnie medale otrzymali: Lech Mackiewicz „CZAKO”,Wiesława MALIK (medal odbierała siostra Elżbieta Godlewska),

Zdzisław STANISŁAWCZYK (odebrał syn Michał Stanisławczyk), Jerzy WENDA (medal odebrała zona Elżbieta Wenda wraz z synem).

„Biuletyn Małopolski” to było jedno z najważniejszych podziemnych czasopism, wydawanych po wprowadzeniu stanu wojennego. Twórcami i redaktorami pisma byli: Jerzy Zdrada, Danuta Abrahamowicz i Roman Laskowski. Pierwszy numer ukazał się w styczniu 1982 r. Druk „Biuletynu” organizowali pracownicy naukowi AGH Bogdan Niewczas (zm. 9 listopada 2015 r.) oraz Leszek Dulba, w miejscowości Swojczany w domu Zofii i Mieczysława Sudelskich. Medal ”Dziękujemy za wolność” przyznany został kolejnym osobom związanym z drukarnią „Biuletynu Małopolskiego”, na wniosek osób już posiadających medal będących organizatorami tego odważnego przedsięwzięcia: Maciej LEWANDOWSKI, Stefan PATYK, Jacek RADŁO, Wiesław ROMANOWSKI, Andrzej STYCZEŃ

Poza medalem każdy otrzymał odznakę miniaturową medalu. Dla bliskich naszych nieżyjących koleżanek i kolegów, wręczaliśmy plakietę nagrobną medalu, którą można będzie umocować na nagrobku aby odwiedzający cmentarze widzieli, że spoczywa tu osoba zasłużona dla wolności Polski. Osoby uhonorowane otrzymały prezenty od Sieci: Album fotograficzny „Zapis Zdarzeń. Strajk ’88”, z fot. Andrzeja Stawiarskiego w opr. Adam Gliksmana, dwa filmy na DVD „Strajk na Zgniataczu” reż. Jerzego Ridana oraz „Wiosna Solidarności” w reż. Macieja Szumowskiego, broszurę rocznicową Solidarności,Biuletyn Sieci Solidarności dedykowany rocznicy „Wiosny Solidarności ‘88” oraz Biogramy skrócone osób, które zostały uhonorowane Medalem XVII edycji.

Po zakończeniu uroczystości wręczania medali, Edward E. Nowak, zwrócił się z apelem o składanie wniosków wobec koleżanek i kolegów, z którymi uhonorowani wspólnie działali w trudnych czasach lat ’80 ub. wieku, bo to wyraża solidarność i pamięć, którą jesteśmy im winni.

Podczas uroczystości można było otrzymać różne wydawnictwa Sieci Solidarności.

Poniżej krótkie biogramy osób wyróżnionych Medalem „Dziękujemy za wolność” XVII edycji oraz tych, którzy odbierali medale, wcześniej przyznane.

I tura:

Witold BAWOLSKI (ur.07.07.1953). Uczestniczył w pierwszych spotkaniach założycielskich komitetów strajkowych i komitetów robotniczych w HiL 6 września 1980 r.był wiceprzewodniczącym Komisji Robotniczej Hutników oraz Przewodniczący Krajowej Sekcji Hutnictwa. W dn. 13-15.12.1981 r. był organizatorem strajku w ZPH Bochnia , członek KS, a po pacyfikacji strajku przedostał się do HiL a potem ukrywał się aż do aresztowania 31 grudnia 1981 r. Skazany na 3 lata więzienia, prokurator odwołał się i wyrok podniesiono do 4 lat. Zwolniony 10.08.1983 r. Ponownie aresztowany 7 marca 1984 i zwolniony na mocy amnestii 11.08.1984 r. Przywrócenie go do pracy było jednym z postulatów strajkujących hutników Wiosną 1988 r.

Marek DOMAGAŁA (ur. 27.03.1951, zm.24.07.1988). Był członkiem NSZZ „Solidarność” od początku jej powstania. Bral udział w strajku grudniowym 1981 r.. Uczestniczył w organizowaniu podziemnych struktur Związku. Podczas kwietniowo-majowego strajku w 1988 roku, w HiL działał aktywnie w Komitecie Strajkowym Huty. Pobity w czasie pacyfikacji, osadzony w areszcie na Mogilskiej. Był członkiem Komitetu Organizacyjnego NSZZ „Solidarność” KM HiL. Ostatnio działał w Komitecie Interwencji i Praworządności powstałej przy KO NSZZ „S” KM HiL. Zmarł w niewyjaśnionych do końca okolicznościach w sierpniu 1988 roku.

Marek JANICZAK (ur. 31.10.1960) pracował w HiL na wydziale Walcownia Slabing. Od V.1986. r. należał do Solidarności Walcowni Slabing i był jedynym mistrzem, który był przewodniczącym tajnej komisji wydziałowej (w KRH). Po strajku w 1988 r., prowadził działalność mającą na celu reaktywowanie działalności Solidarności na Slabingu.Wrazz Andrzejem Szewczuwiańcem brał udział w tworzeniu Polskiej Partii Socjalistycznej ale wycofał się a także uczestniczył w powołaniu do życia Stowarzyszenia "Młoda Polska" (wraz z A. Szewczuwiańcem, Piotrem Preissem, Piotrem Skrzyneckim, Jerzym Derflem - kompozytorem)

Władysław JANUSZ (ur. 14.10.1941). Pracował na Zgniataczu HiL.. Brał czynny udział w rozpoczęciu strajku w dniach 20-22 sierpniu 1980 r. Był członek Komitetu Robotniczego Zgniatacza powstałego 11.09.1980 r., anastępnie członkiem „Solidarności”. W stanie wojennym w 1981r brał udział w działalności tajnej na wydziale, zajmował się m/in. sprawami pomocy rodzinom internowanych, uczestniczył w demonstracjach,rozprowadzał ulotki. Był zatrzymywany przez SB, w domu przeprowadzano liczne rewizje, a rodzina była straszona i szykanowana. W strajku w 1988 r .nie brał udziału (delegacja w Bułgarii). Po powrocie, w 1989 r. został wybrany na przewodniczącego Rady Pracowniczej.

Marian KANIA (ur. 08.09.1942) Był pracownikiem Huty im. Lenina w Pionie Gł. Energetyka. Należał do NSZZ „Solidarność” od początku powstania tj. od IX.1980 r. , był członkiem KRH oraz wiceprzewodniczącym ds. organizacyjnych. Podczas strajku 13-16/16 grudnia 1981 r. był członkiem Komitetu Strajkowego Huty, odpowiedzialny za techniczne funkcjonowanie Huty podczas strajku. Po jego pacyfikacji został internowany na kilka dni. Ponownie aresztowany na kilka miesięcy, we wrześniu 1982 r. w Uhercach. Po wyjściu współpracował z TKRH.. Szczególnie był zaangażowany w niezależne inicjatywy gospodarcze wraz z doradcą KRH Mirosławem Dzielskim. Współzałożyciel Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego (utw. 1985, oficjalnie 1987).W okresie 1990 – 1991 Marian Kania był wiceministrem w Ministerstwie Przemysłu w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.

Henryk KAZIMIERSKI (ur. 17.06.1946), pracował w HiL od 1966 r. na Wydziale Remontów Elektrycznych W-21 . W styczniu 1982 r. został zwolniony z pracy za udział w strajku grudniowym 13-15/16.12.1981 r. Ponownie przyjęty do HiL, do DE, ale był oddzielony od współpracy z kolegami z wydziału oraz na gorszych warunkach. Brał udział w niektórych akcjach ulotkowych, przemarszach spod bramy Kombinatu do 1985 r. Współpracował z tajną komisją zakładową Solidarności Wydz. Elektrycznego (np. dostarczał urządzenie do grawerowania pieczątek z tworzywa). Tworzył Izbę Pamięci Solidarności na Zgniataczu.

Zbigniew KOWALIK (ur. 09.05.1940, zm. 10.08.2009). W NSZZ „Solidarność” od września 1980 r. , wiceprzewodniczący KW Walcowni Blach Zimnych od 1980 r.,członek Plenum KRH (03.1981). Uczestniczył w strajku w HiL w dn. 13-15/16. 12. 1981 r. po wprowadzeniu stanu wojennego. Potem współpracował przy druku i kolportażu pism „Montinowiec”, oraz „Hutnik”. Wielokrotnie zatrzymywany i aresztowany do 48 godz. do 7 dni.Organizował pomoc dla rodzin osób internowanych i więzionych. Uczestniczył w strajku 26.04-4/5.05.1988 r. jako członek Komitetu Strajkowego w HiL a po pacyfikacji został zatrzymany. Od1988 roku aż do śmierci w 2006 r. był Przewodniczącym Komisji Wydz. ZB-1

Żona Liliana Miennicka Kowalik (ur. 29.06.1945, zm. 22.07.2014 r.) była działaczem „Solidarności” w przedsiębiorstwie „DESA”” Kraków, szykanowana za działalność męża.

Kazimierz KRASZEWSKI (ur. 12.02.1958). Pracował w HiL w Zakładzie Mechanicznym (ZM) oraz na Stalowni Konwertorowej ZH-H5. Do NSZZ Solidarność wstąpił w XI.1980 roku.Uczestniczył w strajku 13-15/16.XII.1981 r., m.in. w służbie ochrony Bramy Głównej HiL.Zaangażował się czynnie w działalność po wprowadzeniu stanu wojennego, przede wszystkim w Konfraterni Robotniczej Mistrzejowice, a także w SFPP. Kolportaż, plakatowanie czy malowanie haseł, to najczęstsze formy jego działalności.. Po wprowadzeniu stanu wojennego, brał udział w manifestacjach, obchodach rocznic, nie tylko w Nowej Hucie, ale także w Krakowie. Po strajku ’88 rozpoczął tworzenie Komitetu Organizacyjnego na wydziale. Wspierał kandydatów komitetu Obywatelskiego do Sejmu i Senatu w 1989 r. Później wyjechał do USA.

Marek KRZEMIŃSKI (ur.21.09.1960). W latach 1982 – 2009 był zaangażowany w działalność Społecznego Funduszu Pomocy Pracowniczej (SFPP) – stanowiącego kontynuację działalności NSZZ „ Solidarność”. Zbierał składki na udzielanie pomocy rodzinom osób represjonowanym oraz finansowanie działalności podziemnej. Był kolporterem prasy wydawnictw niezależnych. Brał czynny udział w manifestacjach i protestach. Niejednokrotnie powoływany do odbycia tzw. ćwiczeń wojskowych. Marek Krzemiński był rozpracowywany w ramach SOS krypt. "Paczka". Krzyż Wolności i Solidarności (2014).

Jerzy KUC (ur. 31.01.1955). Pracował w HiL na Wydziale Elektrycznym W-21. Już w pierwszych dniach września 1980 r. włączył się w organizowanie struktur niezależnego związku zawodowego (później NSZZ „Solidarność”). Był członkiem KRH a potem przewodniczącym Komisji Wydziałowej oraz delegatem na WZD Regionu Małopolska. W nocy 12/13 grudnia 1981 r. został internowany, zwolniony 28.01.1981 r. Powrócił do pracy w brygadzie remontowej, co dawało mu możliwości roznoszenia ulotek po wielu wydziałach huty. Jak sam wspominał „czynnie walczyłem z zomowcami na ulicach (Nowej Huty) , jak większość kolegów”. Przeniósł się do Zakładu Materiałów Ogniotrwałych (ZMO), ale nie zaprzestał kolportażu bibuły. Brał udział w odtwarzaniu struktur Solidarności na przełomie 1988 /89 roku. Od 2016 roku jest emerytem, pozostając członkiem NSZZ „Solidarność”.

II tura

Andrzej MARCINIAK (ur. 14.06.1954). Pracował w TA, PKP, a następnie w Zakładzie Koksochemicznym jako elektryk. Należał do Solidarności od początku jej powstania, a nawet brał udział w zebraniach założycielskich, już we IX 1980 r.Brał udział w strajku (13.-15/16.12.1981), ale w przypadku ZK polegało to natzw. obniżeniu produkcji do granic bezpieczeństwa. Po 13.12.1981 r., rozpoczął działalność w kolportażu bibuły. Był członkiem a nawet współorganizatorem SFPP (Społeczny Fundusz Pomocy Pracowniczej”. Wspomina: „uważałem ,że pewne działania trzeba robić jawnie dlatego prowadziłem kilka spraw pracowniczych przed Sądem Pracy w Krakowie ( Dodatek Koksowniczy, Ekwiwalent Węglowy – Wygrane w sądzie Najwyższym )”. 4 grudnia 1987 roku był w gronie inicjatorów (wraz z Wojciechem Danielem), którzy złożyli wniosek o ponowną rejestrację „Solidarności”w Sądzie, wraz 10 osobowym Komitetem Założycielskim. W tym czasie był przewodniczącym Rady Pracowniczej na ZK, zastępując niejako „Solidarność” Brał udział w strajku wiosennym w 1988 roku.

Halina NOWAK (ur. 22.04.1952). Pracowała w Hil w Zakładzie Automatyzacji. Aktywny członek NSZZ „Solidarność od IX 1980 roku. Po aresztowaniu męża Edwarda, w okresie 1982-83 oraz w 1985 r. była łącznikiem z więźniami politycznymi. Przekazywała informacje o osobach, warunkach, stosowanych represjach, akcjach protestacyjnych, przenosiła grypsy oraz sporządzała informacje dla Arcybiskupiego Komitetu Pomocy oraz dla RKW/RKS. Kolportowała (wsp. z Grz. Surdym) pisma i wydawnictwa podziemne (1982-89), m.in. „Tymczasem”, „Hutnik”, „Solidarność Zwycięży”, „Tygodnik Mazowsze”. W latach 1983 – 1989 organizowała miejsca, gdzie przechowywano ludzi przed aresztowaniami prewencyjnymi. Brała udział w demonstracjach. Uczestniczyła w nasłuchu milicji podczas tłumienia przez nich demonstracji, przesłuchań w komendzie milicji w Nowej Hucie, w akcji liczenia frekwencji podczas bojkotu wyborów w 1984 i w 1985 r.. Była inwigilowana, przesłuchiwana i szantażowana (np. dzieckiem), rozpracowywana operacyjnie m.in. przez tajnych współpracowników, zmuszona do zwolnienia się z pracy w HiL.

Edward NOWICKI (ur. 04.04.1930, zm. 04.06.2018), pracował jako operator mostu przeładunkowego na składzie węgla ZK-1. Był członkiem Solidarności w HiL Uczestnik strajku13-15/16.12.1981 r., bardzo zaangażowany na wydziale od pierwszych chwil wprowadzenia stanu wojennego. Później brał udział w kolportażu i pozyskiwaniu papieru i innych rzeczy dla drukarni. Współpracował z tajną komisja wydziałową (Czesław Tondyra). Był też głównym łącznikiem z SFPP, ale także z Duszpasterstwem Hutników (współpraca ze Zbigniewem Ferczykiem). W czasie manifestacji w X.1982 został postrzelony ( trzy strzały - dwa w plecy pod łopatki i w nogę w kostkę z nabojów z gazem łzawiącym) w wyniku czego nie mógł podnosić ręki..

Tadeusz PIOTROWSKI (ur. 30.10.1944), pracował w HiL na Wydziale Walcownia Gorąca Blach.Do Solidarności należał od początku jej powstania. Był jednym z najbardziej aktywnych członków Solidarności w okresie 1980-81. Bral udział w strajku grudniowym 1981 r. w HiL. W latach 1982-89 angażował się w działalność polegającą na organizowaniu struktur, rozprowadzał bibułę i ulotki (wsp. Maciej Macha, Marek Szczupak), był przewodniczącym tajnej komisji wydziałowej. Zatrzymywany i wzywany na przesłuchania przez SB. Uczestniczył w spotkaniach Duszpasterstwa Hutników, w Bunkrze w Mistrzejowicach. Podczas strajku 1988 roku, jego wydział nie strajkował, pomimo jego usilnych prób.Uczestniczył w reaktywowaniu Solidarności w Hucie, brał udział w II Walnym Zgromadzeniu KRH , w kwietniu 1989 roku, tworzył także wraz ze Stanisławem Handzlikiem Biuro Krajowej Sekcji Hutniczej Solidarności w HiL..

Lech STACHURA (ur. 17.01.1952). Pracował na Walcowni Zgniatacz Huty Katowice (1972-88). Był członkiem Solidarności od września 1980 roku i był łącznikiem pomiędzy zarządem a grupą energetyków.Brał udział m.in. w strajku po wprowadzeniu stanu wojennego 13 – 23 grudnia 1981 r.). W kwietniu 1988 rozpoczął prace na Zgniataczu HiL. Brał aktywny udział w strajku 26 kwietnia 4/5 maja. 1988 r., m.in. pomagał w pracy Komitetu Strajkowego, wykonując różne prace organizacyjne.Podczas pacyfikacji był na terenie Zgniatacza i ukrył się, unikając aresztowania. Główna aktywność Lecha Stachury, w latach ’80 ub. w. skupiona była na działaniach w strukturach tzw. ”Harcerstwa Niepokornego”, w środowisku krakowskim( Biała Służba, Zloty Patriotyczne itp.), za co w maju 2018 została mu przyznana odznaka „W Służbie Niepodległej 1918-2018”. Do dnia dzisiejszego współpracuje ze środowiskami ZHR i ZHP.

Paweł GRAŚ (23.02.1964). Zaangażowany w działalność opozycyjnego ruchu uczelnianego pod koniec lat 80. Był Przewodniczącym Komisji Uczelnianej NZS Uniwersytetu Jagiellońskiego gdzie studiował prawo a później dziennikarstwo . W 1985 r. wraz z Dariuszem Walusiakiem i Wojciechem Gawronem redagował i wydawał pismo NZS-u „Pro Patria”. Wiosną 1988 roku organizował akcje poparcia dla strajkujących hutników wśród studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, m.in. wiece przed Collegium Novum w dniach 1-3 maja 88 r. oraz brał udział w akcjach plakatowania i malowania haseł poparcia strajku na terenie Krakowa. Obecnie współpracuje z Przewodniczącym Rady Europy Donaldem Tuskiem.

Maria de HERNANDEZ PALUCH (ur. 04.02.1947, zm. 22.05.2009). Absolwentka UJ. Była redaktorką, dziennikarką, publicystką w wielu pismach. W marcu 1968 uczestniczyła w demonstracjach studenckich, aresztowana i skazana na 6 miesięcy aresztu w zawieszeniu na 2 lata. W Solidarności od IX/X 1980 r., była członkiem Komisji Zakładowej w „Życiu Literackim”. Po weryfikacji dziennikarzy (01.1982) była objęta zakazem publikacji. Pisała do podziemnego pisma „Hutnik”, a po aresztowaniu Wojciecha Marchewczyka (IV.1984), była jego redaktorką. W latach 1983–1984 była współzałożycielką i publicystką „Arki”. W okresie 1984–1986 była współzałożycielką i redaktorką naczelną "Bez Dekretu" (ps. Konrad Struga). Od 13.07.1986 przebywała na emigracji w Paryżu. Była autorką książek, m.in.: Spisane będą czyny i rozmowy (wyd. 1982 w podziemiu)
W latach ’90 była korespondentką zagraniczną Radia RMF FM w Paryżu, dziennikarką „Przekroju”, „Gazety Krakowskiej”, „Kraków”.

Jan KAIM (ur. 16.05.1968). Pracował w KZE „Unitra-Telpod” (1985-89). Był członkiem Młodzieżowego Ruchu Oporu w Krakowie , Ruchu Młodzieży Niezależnej , krakowskiej FMW.Był kolporterem licznych młodzieżowych i solidarnościowych pism podziemnych, książek, plakatów, znaczków, kalendarzy, ulotek, kaset audio, cegiełek pomiędzy dzielnicą Podgórze a Nową Hutą. Uczestnik demonstracji patriotycznych w Krakowie i Warszawie.Jako członek FMW wspierał strajk w HiL, uczestnicząc w demonstracji majowej w 1988r., kolportując bibułę nt. strajku.. Biorąc przykład z Huty wraz z kolegami ujawnili się i ukonstytuowali Komitet Organizacyjny NSZZ „ Solidarność” pracowników Unitra – Telpod. 24.10.1988 r. Wydawali pismo: „Opornik”.

Wiktor SZCZYPIŃSKI (ur. 12.03.1918, zm. 11.03.2003). Adwokat. Przy MKZ powstał we wrześniu 1981 r. zespół prawników, którzy udzielali pomocy prawnej związanej z podpisanymi Porozumieniami Gdańskimi i powstająca Solidarnością.
19 lutego 1982 w  Krakowie rozpoczął działalność Arcybiskupi Komitet Pomocy (powołany przez ks. kard. Franciszka Macharskiego, a na jego czele stał ks. prałat Stanisław Małysiak). Prace komitetu wspomagali prawnicy: Zofia Wyrobkowa, Mec.Wiktor Szczypiński, Mec. Stanisław Rzepka. Komitet udzielał pomocy prawnej i  materialnej rodzinom osób represjonowanych,gromadził dokumentację stanu wojennego, obserwował procesy, kolegia, „wykupywano” skazanych na grzywny, zbierając odpisy aktów oskarżenia oraz wyroki. Komitet istniał do czerwca 1989 r.
W okresie strajku hutników 1988 r. oraz wydarzeniach temu towarzyszących, prowadził biuro pomocy prawnej w Wikariacie Solidarności z Pokrzywdzonymi , w którym byli ponadto Józefa Hennelowa, Maria Woźniakowska,prof. Zbigniew Chłap, Zbigniew Ferczyk, Zbigniew Fijak, prof. Zygmunt Kolenda. Pomagał (1988 r.) wraz z mec. Andrzejem Rozmarynowcem, w tworzeniu Fundacji im. Brata Alberta, organizowanej przez ks. Tadeusza Zaleskiego w Radwanowicach, był autorem jej statutu.

III tura

Jacek HAMELA (ur. 12.09.1965 r.). Student historii UJ, działacz podziemnego NZS (1986-1989). Zaangażowany w akcje plakatowe i ulotkowe, współpracuje przy drukowaniu czasopism NZS : UJ „Przegląd Akademicki” i AGH „Gwarek”. W 1988 r. pomaga w drukowaniu „Solidarności Hutników” . Czynny uczestnik strajku studentów w 1988 r. (z Jarosławem Kałużą drukował Biuletyn Strajkowy).
1988 -1991 kolportaż prasy i wydawnictw drugiego obiegu, początkowo tajny, później na stoisku NZS.

Krzysztof KORNAŚ (ur. 29.09.1964, zm. 21.11.2008), ps. Dziki . Od 1985 student Akademii Rolniczej w Krakowie. Współtwórca studenckiego pisma „Index”. Brał udział w organizowaniu ogólno krakowskich akcji NZS. Jeden z najbardziej zasłużonych podziemnych drukarzy; drukował większość pism NZS oraz „Hutnika”, projektant i wykonawca wielu plakatów, kalendarzy i znaczków poczty podziemnej „Solidarności”. Członek NZS, od X 1988 w Krakowskiej Radzie Koordynacyjnej, przedstawiciel krakowskiego NZS we władzach krajowych. Współpracownik FMW a pod koniec l. 80. zaangażowany w działalność Solidarności Walczącej, drukował wiele pism dla SW. Po wyjeździe do Wrocławia zajął się poligrafią w centrali SW. Po powrocie do Krakowa wraz z Leszkiem Jaranowskim w 1991 założył firmę poligraficzną Dar-Point.Odznaczony pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2010).

Zdzisław KUZAR (ur. 21.08.1965). Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego (1991). Od 1986 w NZS. 1985-1989 kolporter, od 1987 w zorganizowanej sieci kolportażu. 1988-1989 uczestnik niezależnego ruchu wydawniczego. Pomagał w wydawaniu pism „Gwarek” i „Przegląd Akademicki”, autor artykułów i redaktor w „Słowie”, współzałożyciel i współwydawca „NZS-ika”, Drukarz „Hutnika” i „Solidarności Hutników”. W ramach NZS uczestnik akcji ulotowych i plakatowych. W V 1988 uczestnik strajku na UJ. W VIII 1988 w obsłudze prasowej w strajku w Jastrzębiu-Zdroju. Brał udział w drukowaniu pisma „Solidarność Hutników” – wydawnictwo strajkowe.

Dariusz LEŚNIAK (ur.16.01.1964),. Był w składzie redakcji pisma „Gwarek” NZS AGH, wydawanego od X.1987 – II.1990, kolportowanego w krakowskich środowiskach akademickich. Współtworzył w drugiej połowie lat ’80,tzw. „drugi NZS”,brał udział w pracach Komisji Krajowej NZS. Czynnie wspierał strajkujących hutników drukując i kolportując pismo „Solidarność Hutników” – wydawnictwo strajkowe. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (2010).

Janusz MARKIEWICZ (ur. 01.03.1968),był członkiem NZS. Od 1986 r. drukarz w pismach „Przegląd Akademicki” „Gwarek”, „Hutnik”. Zatrzymywany przez SB.Brał czynny udział we wspieraniu strajku hutników 26.04-4/5.05.1988 r.,uczestnicząc w drukowaniu i kolportowaniu pisma „Solidarność Hutników”- wydawnictwo strajkowe.

Paweł MARKIEWICZ (ur. 19.10.1966), brał czynny udział we wspieraniu strajku hutników 26.04-4/5.05.1988 roku,uczestnicząc w drukowaniu i kolportowaniu pisma „Solidarność Hutników”- wydawnictwo strajkowe.

Jacek MĄDRY (ur. 30.03.1965), był w składzie redakcji pisma „Gwarek” NZS AGH, wydawanego od X.1987 – II.1990, wspólnie z kolegami: Dariusz Piekło, Dariusz Leśniak, Sławomir Onyszko, kolportowanego w krakowskich środowiskach akademickich. Jacek Mądry czynnie wspierał strajkujących hutników 26.04-4/505.1988 r. drukując i kolportując pismo „Solidarność Hutników” – wydawnictwo strajkowe.

Jacek NEUMANN (ur. 23.09.1964). We współpracy z Józefem Ratajczakiem (KKOS) zajmował się kolportażem w Krakowie (od 1986) oraz wożąc bibułę do Bydgoszczy, a następnie w drukarni KKOS drukował głównie Tygodnik Mazowsze i inne druki.Wspierał strajk hutników 26.04/4/5.05.1988 roku, m.in. drukując i kolportując pismo „Solidarność Hutników” – wydawnictwo strajkowe ale także ulotki wspierające strajkujących. Działał w NZS - był członkiem Komitetu Organizacyjnego NZS UJ w 1988 roku, drugiej po UW jawnej struktury NZS.

Andrzej OCZKOŚ (ur. 24.03.1956). Studiował w ASP w Krakowie. Dyplom obronił w stanie wojennym w 1982 roku w pracowni grafiki warsztatowej. Jeszcze w trakcie studiów drukował dla „drugiego obiegu” najróżniejsze wydawnictwa ulotne (plakaty, ulotki) a także książki, katalogi do wystaw w podziemiu. Pierwszą i ostatnią wystawę indywidualną miał w stanie wojennym w mieszkaniu przy ul. Kanoniczej w październiku 1982 roku. Brał udział w kilku wystawach zbiorowych, m.in. w wystawie „Wokół grafiki” w kościele w Mistrzejowicach we wrześniu 1984, (innych: w Bytomiu w marcu 1985 w wystawie „Czas Krzyża”, 28 czerwca w Poznaniu, w rocznicę wydarzeń Poznańskiego Czerwca ’56 „Czas smutku, czas nadziei” oraz rok później (28.06.1986) w wystawie „Polska Pieta” w Poznaniu).
Obecnie jest menedżerem znanej z wysokiej jakości firmy poligraficznej Cyfra 7 z Krakowa.
Jest pomysłodawcą i autorem Ewangelizacji Wizualnej - ponad 1200 miejsc w Polsce w otoczeniu przykościelnym (i nie tylko).

Jacek PŁAZA (ur.20.08.1964) , działacz NZS w Krakowie. Jacek Płaza brał czynny udział we wspieraniu strajku hutników 26.04-4/5.05.1988 roku uczestnicząc w drukowaniu i kolportowaniu pisma „Solidarność Hutników”- wydawnictwo strajkowe. Uczestniczył w manifestacjach, happeningach. Obecnie jest dziennikarzem TVP Kraków.

Jerzy SZMID (ur. 23.05.1959) - Na bazie nieformalnej grupy kolporterów krakowskich uczelni (głównie AGH, UJ, PK) wywodzącej się z NZS i NSZZ "S", utworzył na przełomie 1985/86 roku siatkę kolportażu wydawnictw podziemnych” ”S-ka”. Siatka obejmowała Kraków oraz duże zakłady pracy w województwach od Podkarpacia aż po Śląsk. Zorganizował także Małopolskie Wydawnictwo Prasowe. Drukowano w nim Tygodnik Mazowsze, KOS-a, PWA oraz różne pisma i druki ulotne. W maju 1988 r. Wydawnictwo drukowało Wiadomości Strajkowe, aż do rozbicia strajku, który przekształcił się w Nowohucki Biuletyn Solidarności – NBS, wydawany przez KRH.W 1988 r. Małopolskie Wydawnictwo Prasowe powołało też do życia i wydawało własny tygodnik podziemny "Czas Solidarności".
Jerzy Szmid był radnym w I kadencji Rady m. Krakowa – Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”
J.Szmid obecnie zajmuje się własnym biznesem - prezes spółki Garmond Press.

IV tura

Maria CIEŚLAWSKA (ur. 24.01.1928) była członkiem Zarządu regionu Małopolskiej Solidarności wybranym podczas I WZD w Tarnowie w czerwcu 1981 r. Po wprowadzeniu stanu wojennego, wiele osób wyrzucano z pracy, za działalność w „Solidarności”, podczas strajku po aresztowaniu przez SB, stosując różne wybiegi prawne. Maria Cieślawska, udzielała pomocy prawnej tym osobom,m.in. pełniąc stałe dyżury, w kościele Arka w Bieńczycach a także udzielając porad w mieszkaniu. Później do tej działalności dołączyła prok. Maria Sękowa. Była w pierwszej redakcji pisma "Solidarność Zwycięży", a pierwsze egzemplarze tego pisma były drukowane w jej mieszkaniu prywatnym.

Lech Mackiewicz „CZAKO” (ur. 10.02.1960) – aktor, reżyser i scenarzysta, po ASP. Był jednym z założycieli NZS-u , wraz m.in. z Kubą Kosiniakiem. Aresztowany w 1982 r. pod zarzutem próby obalenia silą rządu PRL poprzez udział w podziemnych strukturach NZS i SKOD (Studencki Komitet Obrony Demokracji). Spędził w więzieniu na Montelupich w Krakowie 4 miesiące (od stycznia do kwietnia), m.in wraz z Edwardem Nowakiem. W więzieniu był jednym z najbardziej „zabawnych” więźniów politycznych , wciąż robił jakieś figle służbie więziennej. Po wyjściu z aresztu ukończył PWST w Krakowie i zaangażował się do łódzkiego Teatru Jaracza. W tym okresie organizował różne akcje opozycyjne w środowisku teatralnym i byl zatrzymywany oraz inwigilowany przez łódzką milicję/SB. W roku 1985 wyjechał do Australii. Zawodowo współpracował między innymi z Cate Blanchett, Geoffrey Rush i innymi wybitnymi twórcami, laureatami Oskarów. Założył i prowadził własny teatr Auto Da Fe. Był popularnym w Australii aktorem teatralnym. W 2004 roku na festiwalu filmowym w Melbourne zdobył prestiżową nagrodę dla najlepszego aktora oraz analogiczne wyróżnienie za scenariusz do filmu „Left Ear”. Zagrał m.in. w filmie Karol. Człowiek, który został papieżem (2005) oraz „Karol, który pozostał człowiekiem”, gdzie zagrał kardynała Wyszyńskiego (2006). Jest popularnym aktorem, chętnie obsadzanym w serialach telewizyjnych, najbardziej rozpoznawalny w „Na dobre i na złe”, „Na Wspólnej”. W 2015 powrócił na stale do Polski.

Wiesława MALIK (ur. 28.10.1955), jako studentka UJ (1977–1980), od początku istnienia Studenckiego Komitetu Solidarności, była jego działaczką. M.in. przygotowywała i przepisywała matryce do drukowania niezależnego pisma SKS-u „Sygnał”.
Po ukończeniu studiów, pracowała w OBS ZR NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczyła w strajku robotników w Hucie im. Lenina. Potem prowadziła działalność podziemną. 28.04.1982 r. została, wraz ze Zbigniewem Kulczyckim, aresztowana w trakcie druku ulotek, w jej mieszkaniu. W areszcie przebywała ponad 3,5 miesiąca, po zwolnieniu odpowiadała z wolnej stopy, uwolniona wskutek amnestii. Od grudnia 1981 r. do wyjazdu z kraju w 1985 r., kolportowała niezależne wydawnictwa i prasę w Krakowie, i w Nowym Sączu.

Zdzisław STANISŁAWCZYK (ur. 26.02.1954), był członkiem pierwszej redakcji "Solidarność Zwycięży", red. Kierowanej przez Mariana Stachniuka (wiceprezesa Sieci Solidarności), był drukarzem kilku pierwszych numerów „Solidarność Zwycięży”. Później był członkiem redakcji pisma „Montinowiec” jako współpracownik Jerzego Karpińczyka.

Jerzy WENDA (ur. 15.04.1945). Pracownik i doktor nauk fizycznych, pracował na AGH do śmierci w 1998 roku.
Organizował pierwsze zebranie ogólne na AGH, w pierwszych dniach września, został członkiem Zarządu NSZZ „Solidarność” AGH, a także senatorem AGH, jako przedstawiciel adiunktów. Był uczestnikiem strajku okupacyjnego AGH w dn. 14-17/18 grudnia 1981r.Przez cały czas trwania stanu wojennego,aż po rok 1989, brał czynny udział w podziemnym działaniu „Solidarności”. Był przewodniczącym Krakowskiej Komisji Nauki NSZZ Solidarność. Miejscem spotkań było jego mieszkanie. Był także przedstawicielem Krakowa w ogólnopolskiej Komisji Nauki. Oprócz tego zajmował się kolportowaniem prasy podziemnej, z pomocą żony Elżbiety, w ich domu organizowane były spotkania ludźmi opozycji, itp. ale wypłacał także wynagrodzenia wykładowcom podziemnego uniwersytetu.

Maciej LEWANDOWSKI (ur. 20.10.1942), W pierwszej Solidarności od początku był członkiem Komisji Wydziałowej do stanu wojennego. Uczestniczył w strajku na AGH. Po wprowadzeniu stanu wojennego zajmował się m.in. zbieraniem składek członkowskich i kolportażem prasy podziemnej (Hutnik, Dzień, Mała Polska, Kronika Małopolska i inne. W tzw. drugiej „Solidarności” był członkiem Komisji Wydziałowej  a także Uczelnianej i Komisji Rewizyjnej. Pracował także w pionie technicznym redakcji Biuletynu Małopolskiego, czyli przygotowanie podkładu do matrycy numeru oraz przygotowanie podkładów do różnych wydawanych broszur i książek.

Stefan PATYK (ur. 03.12.1942). Tak opisał swoją rolę w wykonywaniu "Biuletynu Małopolskiego”: „Po wykonaniu druku, w krótkim czasie przewożono luźne kartki do Krakowa, gdzie składano kompletne egzemplarze. Jeden z punktów składu kompletnych egzemplarzy znajdował się na mojej posesji. Po złożeniu gotowych egzemplarzy i ich spakowaniu dostarczałem je do punktów kolporterskich na terenie Krakowa i Nowej Huty i również częściowo na Podhale . Prace związane z odbiorem, ich składem , a następnie późniejszym transportem wykonywałem samodzielnie, co znacznie zwiększało bezpieczeństwo całego zespołu. Zespól wydrukował 2,5 do 3 milionów stron Biuletynu”.

Jacek RADŁO (ur. 30.03.1948). Od roku 1983 roku zajmował się głównie pomocą w zdobywaniu papieru, przewożeniem papieru i prasy. W latach 1987-1988 odpowiadał za uruchomienie i działalność drukarni oraz zabezpieczenie techniczne we własnym domu w Krakowie.
Wspomnienie Jacka Radło: „To było w 1983. Przewoziłem samochodem bibułę. Na ul. Jesionowej zatrzymał mnie patrol milicji. Podszedł SB-ek w randze kapitana i kazał otworzyć bagażnik w którym były dwie wypchane walizy gazetek Co to jest? Zapytał. Odpowiedziałem z uśmiechem: materiały wywrotowe, na co on się zaśmiał i kazał jechać”.

Wiesław ROMANOWSKI (ur. 20.08.1953), był łącznikiem pomiędzy kierującym zespołem drukarni J. L. Dulbą a wykonującymi pracę: drukarzami, kolporterami, zespołami technicznymi i innymi komórkami struktur drukarni. Dzięki jego pracy zostało stworzone skuteczne zabezpieczenie pomiędzy redakcją a miejscami wykonywania prac drukarskich. Pracę ta wykonywał przez cały czas działania drukarni tj. od 1983 roku do 1988 roku.

Andrzej STYCZEŃ (ur. 27.11.1959), Od września 1980 r. był członkiem NZS oraz uczestnikiem strajków studenckich w 1981 r. Współtworzył samorząd studentów. Po wprowadzeniu Stanu Wojennego w dniach 13-16 grudnia 1981 r. uczestniczył w strajku w HiL, gdzie z grupą studentów wspomagał działalność informacyjną Komitetu Strajkowego.
W grudniu 1981 r. założył z kolegami konspiracyjną organizację o nazwie Akademicki Ruch Samoobrony (ARS). Redagował pismo “Póki my żyjemy”, które było jednym z pierwszych pism podziemnych ukazujących się po 13 grudnia 1981r. Był członkiem Krakowskiej Rady Ruchu Oporu NZS. Od 1983 r. do 1988 roku współpracował z podziemnym ruchem solidarności przy wydawaniu pisma “Biuletyn Małopolski".

Edward E. Nowak