Adam Gliksman napisał niezwykle cenną książkę „Niech prawo zawsze prawo znaczy. Krakowska Adwokatura w służbie „Solidarności” w latach 1980-1989”, która ukazała się w ramach serii „Zeszyty Historyczne Sieci Solidarności” tom 4.



Na jubileusz 155. lecia Krakowskiej Izby Adwokackiej edytowaliśmy specjalne jubileuszowe wydanie.




O prawnikach „Solidarności”

Podpisanie Porozumień Sierpniowych stanowiło nie tylko ukoronowanie strajkowego lata 1980 r. w Polsce, ale przede wszystkim otworzyło nowy rozdział najnowszej historii Polski, charakteryzujący się chęcią włączenia w przemiany przez milionów Polaków. Dzięki temu wspólnemu wysiłkowi powstała „Solidarność”.

Jedną z grup, która najszybciej zareagowała na bieżące wydarzenia w kraju była krakowska adwokatura, która już 5 września 1980 r. podjęła szereg działań – mających na celu wsparcie tworzących się struktur związkowych. Krakowska palestra wyrażała przy tym nadzieję, że na mocy Porozumień Sierpniowych dojdzie w Polsce do odbudowy znaczenia państwa prawa, oraz zaufania do zawodu adwokata. Tym dziś już mało znanym lub zapomnianym wątkom związanych z ruchem „Solidarności” poświęcona jest książka Adama Gliksmana „Niech prawo zawsze prawo znaczy. Krakowska Adwokatura w służbie „Solidarności” w latach 1980-1989”, która ukazała się w listopadzie 2014 r. w ramach serii „Zeszyty Historyczne Sieci Solidarności”.

Autor w oparciu o źródła archiwalne oraz relacje działaczy „Solidarności” i samych prawników rekonstruuje ścisłe związki krakowskiego środowiska prawniczego i rodzącego się niezależnego ruchu związkowego. Form tej działalności, której wówczas trudno było nie doceniać, było bardzo wiele: prawnicy sami tworzyli „Solidarność” m.in. na UJ, byli doradcami komitetów założycielskich niezależnych samorządnych związków zawodowych zarówno na poziomie zakładów pracy, jak i całego MKZ Kraków, przygotowywali projekty dokumentów i regulaminów, nadzorowali wybory związkowe, byli wreszcie pełnomocnikami tworzących się struktur „Solidarności” Robotniczej i „Solidarności” Wiejskiej w procesach rejestracyjnych. Krakowscy adwokaci uczestniczyli także jako doradcy w pracach struktur związkowych, m.in. w strajkach które wybuchały w l. 1980-1981, m.in. w Rzeszowie, Ustrzykach, Nowym Sączu czy Bydgoszczy, a także w licznych negocjacjach na różnym szczeblu.

Obok tej działalności ściśle wspierającej „Solidarność”, krakowskie środowisko prawnicze z powstaniem związku łączyło nadzieje na odbudowę w Polsce znaczenia prawa i godności zawodu adwokata. W tym celu – już we wrześniu 1980 r. powołano komisję, która miała zająć się oceną stanu prawa w Polsce i zaproponować kierunki zmian. Nad efektami tych prac dyskutowało całe środowisko prawnicze w Polsce, zaś jednym ze skutków było powołanie w Krakowie Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych NSZZ „Solidarność”, skupiającego ponad 200 wybitnych prawników, którzy do grudnia 1981 r. przygotowali kilkadziesiąt projektów ustaw.

Choć stan wojenny przerwał oficjalnie prace, to ich skutki były widoczne w przyszłości. Dla środowiska prawniczego najważniejszym efektem prowadzonych działań było doprowadzenie do zwołania jeszcze w styczniu 1981 r. „Solidarnościowego” Zjazdu Adwokatury w Poznaniu, a następnie uchwalenie – już w warunkach stanu wojennego – nowej Ustawy o adwokaturze.

Równie doniosłą rolę odegrali prawnicy w stanie wojennym, a zwłaszcza w jego pierwszych dniach, gdy zaczęli organizować pomoc i podejmowali się obrony w sądach działaczy „Solidarności” oskarżonych o organizację strajków, a następnie o kontynuowanie działalności związkowej. W omawianej książce przedstawiono wybrane procesy polityczne w Krakowie w latach 80 XX w. Przy tej okazji przywołano nazwiska wielu adwokatów w nich broniących, omawiając również postawę prokuratorów i sędziów, przebieg procesów, itd.

Warto zwrócić uwagę, że obrońcami ludzi „Solidarności” byli wówczas najwybitniejsi przedstawiciele krakowskiej palestry – na czele z Andrzejem Rozmarynowiczem. Zakres książki obejmuje również rok 1989 r., gdy opór społeczny lat 80. przyniósł efekt i doprowadził do przełomu. Część przedstawicieli krakowskiej adwokatury pozostała aktywna publicznie, pełniąc wysokie godności państwowe i samorządowe.

Omawiana książka to pierwsze tego typu opracowanie poświęcone środowisku prawniczemu i jego zaangażowaniu w tworzenie „Solidarności”, jednak ze względu na ograniczenia wydawnicze nie wszystkie wątki zasygnalizowane przez autora mogły zostać wystarczająco rozwinięte i opisane. Jest to jednak dobry punkt do dalszych badań.

A. Gliksman, Niech prawo zawsze prawo znaczy. Krakowska adwokatura w służbie „Solidarności” w latach 1980-1989, Zeszyty Historyczne Sieci Solidarności, t. 4, Kraków 2014, ss. 68 +XVI