Wystawa: „W kontrze. Solidarność Małopolska w stanie wojennym” będzie czynna do 31 marca 2018 r. w godz. 10-17 od wtorku do niedzieli. Muzeum PRL-u, oś. Centrum E1, Kraków - Nowa Huta.

Wtorek jest w Muzeum PRL-u dniem wolnego wstępu.

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. władze komunistyczne wprowadziły na terenie PRL stan wojenny. Władzę przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego z generałem Wojciechem Jaruzelskim na czele. Wśród wprowadzonych przez wojskowy reżim zarządzeń i restrykcji znalazły się m.in.: internowanie działaczy NSZZ „Solidarność” i innych niezależnych organizacji (w sumie ok. 10 tys. osób); zawieszenie działalności związków zawodowych i stowarzyszeń (kolejnym etapem była ich delegalizacja); zawieszone zostało prawo pracowników do wszelkich akcji protestacyjnych i strajków, a część zakładów pracy została zmilitaryzowana; zakazano organizowania demonstracji, manifestacji oraz publicznych zgromadzeń; wprowadzono godzinę milicyjną; ograniczono swobodę przemieszczania się; czasowo przerwana została łączność telefoniczna; zakazano druku, publikowania i kolportażu publikacji i informacji poza zasięgiem cenzury.

Protesty przeciwko temu zamachowi stanu wybuchły w wielu zakładach pracy w całej Polsce, jednak były one szybko i brutalnie pacyfikowane przez siły wojska i milicji. W wyniku jednej z takich pacyfikacji 16 grudnia 1981 r. w kopalni „Wujek” w Katowicach zginęło dziewięciu górników, postrzelonych ostrą amunicją przez funkcjonariuszy plutonu specjalnego ZOMO.

Także w Małopolsce doszło do strajków. Największy z nich odbył się w Hucie im. Lenina i został brutalnie spacyfikowany w nocy z 15 na 16 grudnia 1981 r. Służba Bezpieczeństwa dokonała wówczas kolejnych zatrzymań. Przywódcy strajku, którym udało się uniknąć aresztowania, zgodnie z decyzjami Regionalnego Komitetu Strajkowego, stojącego na czele strajku w HiL, musieli się ukrywać. Wystosowano za nimi listy gończe, a Służba Bezpieczeństwa powołała specjalną grupę operacyjną o kryptonimie „Czołówka”. Cały aparat państwa wraz z tajnymi współpracownikami SB ścigał ich wówczas niczym wyjętych spod prawa. Zamiast o kontynuowaniu działalności związkowej (tym razem już w podziemiu), przywódcy strajku musieli przede wszystkim myśleć o poszukiwaniu bezpiecznego miejsca noclegu i przestrzeganiu zasad konspiracji.

Jednak społeczeństwo nie ugięło się pod przemocą komunistycznej władzy. NSZZ „Solidarność” nie przestał istnieć. W ciągu kilku miesięcy w konspiracji działacze z dotychczasowego zaplecza, tzw. drugi garnitur, odbudowali struktury związku. We współpracy z Kościołem organizowali pomoc dla prześladowanych, ukrywających się i dla ich rodzin. Na obszarze, który obejmował region małopolski NSZZ „Solidarność”, powstała jedna z większych i dynamiczniejszych struktur konspiracyjnych związku, ze znakomicie rozwiniętą siecią wydawniczą i kolporterską. Opracowana przez działaczy NSZZ „Solidarność” Huty im. Lenina (przy wsparciu ks. Władysława Palmowskiego) struktura tajnej komisji zakładowej stała się wzorem budowania i funkcjonowania takiej jednostki w innych regionach kraju. Nowa Huta stała się też wkrótce miejscem manifestacji antykomunistycznych i zaciętych walk z próbującymi pacyfikować demonstrantów oddziałami ZOMO.

Wystawa w Muzeum PRL-u opowiada o wydarzeniach na terenie obejmującym region małopolski NSZZ „Solidarność” po wprowadzeniu stanu wojennego oraz osobach, które podjęły się odbudowania w konspiracji struktur zakładowych i regionalnych Związku. Mieszkańcy Małopolski, a w szczególności najmłodszej dzielnicy Krakowa, Nowej Huty – określanej często mianem „bastionu Solidarności” – aktywnie działali w podziemnych strukturach NSZZ „Solidarność”, a przewodniczący regionalnej struktury Regionalnej Komisji Wykonawczej Władysław Hardek wchodził w skład władz krajowych Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej.

Wystawa jest też próbą zmierzenia się ze stereotypowym sposobem widzenia Nowej Huty, często postrzeganej jako „skansen komunizmu”, miejsce budowane na przekór konserwatywnym mieszkańcom Krakowa. Faktem jest, że decyzja o budowie Nowej Huty – „miasta bez Boga” – podjęta została przez władze komunistyczne i podbudowana była komunistyczną ideologią. Jednak mieszkańcy Nowej Huty przeciwstawili się władzy już w kwietniu 1960 r., walcząc o swobodę kultu religijnego i miejsce na budowę kościoła. Walka o „Solidarność” po wprowadzeniu stanu wojennego była kolejnym etapem tej batalii, w której nowohucianie zawzięcie przeciwstawiali się komunistycznym władzom i totalitarnemu systemowi.

Opowieść została podzielona na cztery części: „Represje”, „Formy oporu”, „Budowa struktur” i „Ofiary”. Pokazano na niej zarówno zarówno fotografie i dokumenty, jak i będące rodzajem artystycznego komentarza grafiki Leszka Sobockiego ze zbiorów Muzeum PRL-u, a także pamiątki. Odtworzono m.in. podziemną drukarnię.

W kontrze. Solidarność Małopolska w stanie wojennym
Kurator: Andrzej Malik
Muzeum PRL-u, os. Centrum E 1, 31-934 Kraków

Wystawa czynna od 17 października 2017 r. do 31 marca 2018 r.